Υπάρχουν σελίδες στην ιστορία ενός τόπου που γράφονται με αίμα και παραμένουν ανεξίτηλες στο πέρασμα των δεκαετιών.
Για την Ήπειρο, η 3η Οκτωβρίου αποτελεί μια τέτοια ημέρα πένθους και βαθιάς περισυλλογής. Συμπληρώνονται φέτος 83 χρόνια από το Ολοκαύτωμα στους Λιγκιάδες Ιωαννίνων, μια από τις πιο στυγερές μαζικές εκτελέσεις αμάχων που διέπραξαν οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις στο ελληνικό έδαφος.
Το «χωριό των καρυδιών», σκαρφαλωμένο στις δυτικές πλαγιές του Μιτσικελίου, με θέα τη λίμνη Παμβώτιδα, μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες σε έναν τόπο μαρτυρίου και ολοκληρωτικής καταστροφής.
Το παρασκήνιο: Η αφορμή και η διαταγή για αντίποινα
Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της θηριωδίας, πρέπει να ανατρέξει στα γεγονότα που προηγήθηκαν. Την 1η Οκτωβρίου 1943, ανταρτικές δυνάμεις της περιοχής έστησαν ενέδρα στην οδική αρτηρία Ιωαννίνων-Κακαβιάς. Στόχος ήταν το αυτοκίνητο του Γερμανού αντισυνταγματάρχη Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, διοικητή του 98ου Συντάγματος της 1ης Ορεινής Μεραρχίας Καταδρομών «Εντελβάις».
Ο Ζάλμινγκερ σκοτώθηκε κατά την επίθεση. Ο θάνατός του αποτέλεσε την αφορμή για την εφαρμογή σκληρών γερμανικών αντιποίνων στην περιοχή. Ο διοικητής του 22ου Ορεινού Σώματος Στρατού, στρατηγός Χούμπερτ Λαντς, έδωσε εντολή για αντίποινα σε ακτίνα 20 χιλιομέτρων από το σημείο της επίθεσης. Οι Λιγκιάδες βρέθηκαν στο στόχαστρο των γερμανικών δυνάμεων, χωρίς να υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι κάτοικοι του χωριού είχαν συμμετάσχει στην ενέδρα.
Το χρονικό της σφαγής
Το πρωί της Κυριακής 3 Οκτωβρίου 1943, η καθημερινότητα στους Λιγκιάδες κυλούσε ήσυχα. Ήταν η εποχή της συγκομιδής των καρυδιών και πολλοί από τους άνδρες του χωριού βρίσκονταν στα χωράφια και στα γύρω κτήματα για τις αγροτικές εργασίες.
Γερμανικές δυνάμεις της 1ης Ορεινής Μεραρχίας «Εντελβάις» έφτασαν στον οικισμό και τον περικύκλωσαν. Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές, στην επιχείρηση συμμετείχε το 79ο Εφεδρικό Τάγμα (Feldersatzbataillon 79), υπό τον λοχαγό Άλφρεντ Σρέπελ. Οι στρατιώτες εισέβαλαν στα σπίτια και συγκέντρωσαν τους κατοίκους. Ακολούθησαν μαζικές εκτελέσεις και πυρπολήσεις κατοικιών. Άνθρωποι που βρίσκονταν μέσα στα σπίτια τους δολοφονήθηκαν και τα κτίρια παραδόθηκαν στις φλόγες.
Η επιχείρηση δεν περιορίστηκε στις εκτελέσεις. Ολόκληρος ο οικισμός υπέστη εκτεταμένη καταστροφή, αφήνοντας πίσω του νεκρούς, καμένα σπίτια και οικογένειες που ξεκληρίστηκαν.
Ο τραγικός απολογισμός
Ο απολογισμός της θηριωδίας ήταν βαρύς. Ο αριθμός των θυμάτων στους Λιγκιάδες ανέρχεται σε 82 ανθρώπους. Ανάμεσα στους νεκρούς βρίσκονταν 34 παιδιά και βρέφη, ηλικίας από μόλις λίγων μηνών έως 11 ετών, καθώς και 37 γυναίκες και 11 ηλικιωμένοι.
Ολόκληρες οικογένειες ξεκληρίστηκαν μέσα σε λίγα λεπτά. Οι Λιγκιάδες έγιναν ένας από τους χαρακτηριστικότερους τόπους μνήμης των εγκλημάτων των γερμανικών κατοχικών δυνάμεων στην Ήπειρο.
Η συγκλονιστική ιστορία του βρέφους που επέζησε
Μέσα στην απόλυτη φρίκη, καταγράφηκε και μια συγκλονιστική ιστορία επιβίωσης. Ο Παναγιώτης Μπαμπούσκας ήταν ένα από τα ελάχιστα βρέφη που επέζησαν της σφαγής. Σύμφωνα με μαρτυρίες, βρέθηκε ζωντανός στην αγκαλιά της νεκρής μητέρας του, ενώ έφερε τραύμα στην πλάτη από ξιφολόγχη Γερμανού στρατιώτη.
Το παιδί επέζησε και μεγάλωσε, αποτελώντας αργότερα μια ζωντανή μαρτυρία για τη σφαγή των Λιγκιάδων και τα εγκλήματα της γερμανικής κατοχής.
Η ιστορία του έχει μείνει συνδεδεμένη με το Ολοκαύτωμα των Λιγκιάδων ως μια από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες για την τραγωδία που έζησε το χωριό.
83 χρόνια μετά, η μνήμη παραμένει ζωντανή
Ογδόντα τρία χρόνια μετά, οι Λιγκιάδες έχουν ξαναχτιστεί, όμως η μνήμη των θυμάτων παραμένει ζωντανή.
Οι φετινές εκδηλώσεις μνήμης για την 83η επέτειο πραγματοποιούνται από τις 27 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026, με τη συμμετοχή της Περιφέρειας Ηπείρου και του Δήμου Ιωαννιτών.
Η 3η Οκτωβρίου, ημέρα της επετείου του Ολοκαυτώματος, περιλαμβάνει σειρά εκδηλώσεων μνήμης, μεταξύ άλλων τρισάγιο στο παλαιό οστεοφυλάκιο, λαμπαδηφορία και συναυλία με μοιρολόγια.
Η κεντρική εκδήλωση μνήμης πραγματοποιείται την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026, με την επίσημη επιμνημόσυνη δέηση και την τελετή στο μνημείο των θυμάτων, παρουσία εκπροσώπων της πολιτείας και των τοπικών αρχών.
Η θυσία των Λιγκιάδων παραμένει ένας φάρος ιστορικής μνήμης για ολόκληρη την Ήπειρο. Η ιστορία των 82 θυμάτων δεν αποτελεί μόνο μια μαύρη σελίδα του παρελθόντος, αλλά μια διαρκή υπενθύμιση των συνεπειών του πολέμου και της κατοχής.
